Περί Θείας Κοινωνίας

Συντάκτης  23 Μαϊ, 2020

Έχω λάβει πολλές ερωτήσεις για το θέμα της Θείας Κοινωνίας και έλεγα να μη μπω στον πειρασμό να γράψω κάτι γι' αυτό το θέμα.

Το ξανασκέφτηκα όμως και αποφάσισα να απαντήσω σ' αυτή την ερώτηση όπως και σε πολλές άλλες που μου γίνονται. Κατ' αρχάς να δηλώσω ότι αυτά που γράφω εκφράζουν τι εγώ έχω καταλάβει από την μελέτη των Πατέρων μέχρι σήμερα. Πιθανώς να κάνω λάθος, αλλά εγώ αυτά έχω καταλάβει. Άλλωστε η γνώση είναι ατέλειωτη και κανείς ανθρωπίνως δεν μπορεί να έχει το όλον της γνώσεως. Περί Θείας Κοινωνίας, λοιπόν, και αν μεταδίδεται οποιοδήποτε ιός μέσω της Θείας Κοινωνίας. Εξ αρχής δηλώνω ότι καταλαβαίνω και σέβομαι την άποψη αυτών που ισχυρίζονται ότι μέσω της Θείας Κοινωνίας μπορεί να μεταδοθεί κάποια ασθένεια. Το ότι σέβομαι την άποψή τους δεν σημαίνει ότι συμφωνώ και γι' αυτό θα εκθέσω τους λόγους που δεν συμφωνώ μαζί τους.

Για να φθάσει κανείς στη γνώση περί Θεού υπάρχουν έως σήμερα τρεις τρόποι. Ο απ. Παύλος γράφει στην πρώτη επιστολή προς Κορινθίους: "Οι Ιουδαίοι ζητούν σημείο, κάποιο θαύμα για να παραδεχθούν την αλήθεια, οι δε Έλληνες ζητούν ανθρώπινη σοφία, διά του στοχασμού δηλαδή και των λογικών αποδείξεων, για να φθάσουν στην αλήθεια". (Α' Κορ. 1,22) Ο ένας τρόπος λοιπόν είναι το θαύμα, το υπερφυσικό γεγονός που ζητούν οι Ιουδαίοι και ο άλλος είναι ο στοχασμός διά της λογικής που εκπροσωπεί η Ελληνική φιλοσοφία. Υπάρχει και ένας τρίτος τρόπος, για να φθάσει κανείς στην αλήθεια, που δεν είναι ούτε διά του θαύματος, ούτε διά του φιλοσοφικού στοχασμού, αλλά διά της εμπειρίας. Η Ορθόδοξη παράδοση, που βιβλικώς ξεκινάει από τον Αβραάμ, δέχεται ότι ο Θεός ως αλήθεια γνωρίζεται διά του νου . Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι η Ορθόδοξη παράδοση δεν ταυτίζει νου και λογική, όπως κάνει η φιλοσοφία. Η λογική, που συνήθως στα Βιβλικά κείμενα αναφέρεται ως διάνοια, είναι νοερά ενέργεια της ψυχής εντός του εγκεφάλου που σκέπτεται, ενώ ο νους είναι η νοερά ενέργεια εντός της πνευματικής καρδιάς, η οποία είναι το κέντρο της πνευματικής ύπαρξης του ανθρώπου. Διά του νου εντός της καρδιάς αποκαλύπτεται εμπειρικώς και όχι διανοητικώς ο Θεός. Γι' αυτό ο Χριστός λέει στους μακαρισμούς: "Μακάριοι αυτοί που έχουν καθαρή καρδιά, γιατί αυτοί θα γνωρίσουν το Θεό.". (Ματθ. 5,8) Διά αυτής της εμπειρικής γνώσεως η Ορθόδοξη παράδοση γνώρισε ότι "αυτό που κάνει τον Θεό να είναι Αυτό που είναι" δεν είναι μια syper ουσία, ισχυρή, παντοδύναμη, αλλά η ελευθερία του. Ο Θεός είναι Αυτός που είναι γιατί είναι "το μόνο όν" που θέλει να είναι αυτό που είναι. Και όπως μας λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης ότι "αυτόν που ψηλαφίσαμε, αυτόν που είδαμε, αυτόν που ακούσαμε, τον γνωρίσαμε και είδαμε εμπειρικώς ότι είναι Αγάπη. (Α' Ιω. 4,8) Εμπειρκώς λοιπόν γνωρίζει το Θεό η Ορθόδοξη παράδοση και γνωρίζει ότι ελεύθερα ο Θεός θέλει να είναι ως Αγάπη.

Το βασικό λοιπόν χαρακτηριστικό του Θεού είναι η ελευθερία Του που υπάρχει ως αγάπη. Έτσι ως οντολογικά ελεύθερος ο Θεός δεν περιορίζεται από καμιά ουσιοκρατία. Την έννοια της ουσιοκρατίας την ανέπτυξε συστηματικώς ο Αριστοτέλης, όπου σύμφωνα με αυτήν, όλα τα όντα δεσμεύονται από το είναι της ουσίας τους. Ένα άλογο π.χ. δεν μπορεί να πετάξει γιατί δεσμεύεται από το είναι της ουσίας του. Μια προσπάθεια για να ελευθερωθεί από την δέσμευση της ουσίας, ουσιοκρατία, είναι ο μύθος του Φαέθωνος, όπου αποδεικνύεται ότι τα όντα δεσμεύονται από την ουσία τους. Η Ορθόδοξη παράδοση συμφωνεί διαφωνώντας με τον Αριστοτέλη. Κατά την Ορθόδοξη παράδοση η ουσιοκρατία ισχύει για τα κτιστά όντα. Ο Θεός όμως όπως είπαμε δεν είναι κτιστό όν, γιατί την ύπαρξή του δεν την οφείλει κάπου, αλλά "υπάρχει" γιατί θέλει Αυτός ελεύθερα να υπάρχει. Συνεπώς ο Θεός δεν υπόκειται σε καμιά αναγκαιότητα, είναι ελεύθερος από όλα, γι' αυτό λέμε ότι ο Θεός έχει οντολογική ελευθερία. Ο Λόγος, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, γεννάται ως άνθρωπος από μια Παρθένο. Ο λόγος που γεννιέται από Παρθένο δεν είναι ηθικός. Θα μπορούσε να γεννηθεί και από μία πόρνη. Γεννάται από Παρθένο όμως, ακριβώς γιατί ο Λόγος ως Θεός είναι ελεύθερος από κάθε αναγκαιότητα της ανθρώπινης φύσης, γιατί όπως γνωρίζομε δεν μπορεί να γεννηθεί άνθρωπος άνευ της ανδρικής σποράς, είτε φυσικώς είτε τεχνιτώς. Στην Π. Διαθήκη στο βιβλίο της Εξόδου, λέει ο Θεός στον Μωυσή: "Θα αφιερώσεις σε εμένα κάθε πρωτότοκο, κάθε πρωτογέννητο αρσενικό παιδί, το οποίο διανοίγει την μήτρα, γι' αυτό ανήκει σε εμένα" (Εξ. 13,2) Ερμηνεύοντας τον ένατο ειρμό του κανόνα των καταβασιών της εορτής της Υπαπαντής του Χριστού, ο άγιος Νικόδημος γράφει : "Αυτό που είπε ο Θεός εις τον Μωυσή αναφέρεται στο Χριστό, επειδή μόνο ο Χριστός ως κυοφορηθέν παιδί διάνοιξε την μήτρα γυναικός, καθότι γνωρίζομε φυσικώς ότι πρέπει να προηγηθεί η ανδρική διάσπαση της μήτρας και μετά να γεννηθεί το παιδί". Και ο όσιος Θεοφύλακτος λέει: "Το ρητό αυτό του παλαιού Νόμου (Εξ. 13,2) στον Χριστό μο νο εκπληρώθηκε". Η ενανθρώπηση του Λόγου γίνεται άνευ ανδρικής συμμετοχής , ακριβώς γιατί ο Θεός Λόγος είναι ελεύθερος από κάθε κτιστή αναγκαιότητα.

Το ίδιο συμβαίνει και με την Ανάσταση του Χριστού. Στον Χριστό έχουμε υποστατική ένωση των δύο φύσεων, της θείας και της ανθρώπινης. Δηλαδή, στο ένα πρόσωπο του Θεού Λόγου, σύμφωνα με την εμπειρική γνώση της Δ' Οικουμενικής Συνόδου, ενώθηκαν ασυγχύτως, αδιαιρέτως, ατρέπτως και αναλλοιώτως η θεία και η ανθρώπινη φύση. Βάση αυτής της τέλειας ένωσης έχομε την "αντίδοση των ιδιωμάτων των δύο φύσεων". Δηλαδή η κάθε φύση μετέχει στα ιδιώματα της άλλης. Έτσι η ανθρώπινη φύση του Χριστού μετέχει στα ιδιώματα της θείας φύσης Του Χριστού. Δηλαδή μετέχει στην ελευθερία από κάθε αναγκαιότητα. Όταν δηλ. ο Χριστός περπατάει πάνω στα κύματα δεν το κάνει για να αποδείξει ότι είναι ένας δυνατός φακίρης, αλλά έτσι φανερώνεται με ανθρώπινο τρόπο η μετοχή της ανθρώπινης φύσης Του στην ελευθερία από κάθε κτιστότητα της θείας φύσης Του. Γι' αυτό ο Χριστός ανασταίνεται. Στην ευχή της Αγίας Αναφοράς, πριν τον αγιασμό του άρτου και του οίνου στην Λειτουργία του Μ. Βασιλείου λέμε: "...καθότι ούκ ήν δυνατόν κρατείσθαι υπό της φθοράς τον αρχηγόν της ζωής...", δηλαδή καθότι δεν είναι δυνατόν να μετέχει στη φθορά Αυτός που δημιούργησε τη ζωή, "...εγένετο απαρχή των κεκοιμημένων, πρωτότοκος εκ των νεκρών...." έγινε η αρχή των κεκοιμημένων, ο πρώτος που αναστήθηκε.

Η ανάσταση του Χριστού γίνεται όχι λόγω της παντοδυναμίας Του, αλλά χάρη στης ελευθερία Του, αφού και αυτή η παντοδυναμία του Θεού "οφείλεται" στην ελευθερία του. Γι' αυτό στη Δυτική θεολογία, η οποία είναι γέννημα στοχασμού, στην εικονογραφία της Αναστάσεως, ο Χριστός ανασταίνεται λογικώς, γιατί είναι δυνατός και νικάει το θάνατο. Η Δυτική εικονογράφηση της ανάστασης δείχνει έναν Χριστό μποντυμπιλντερά με μυς και γυμνασμένο σώμα, που νικάει το θάνατο με τη δύναμή του. Στην Ορθόδοξη εικονογράφηση της Ανάστασης δείχνει τον Χριστό να κατεβαίνει στον Άδη και να τραβάει, να ελευθερώνει τον Αδάμ και την Εύα, όλο το ανθρώπινο γένος από τον θάνατο. Και αν προσέξτε θα δείτε ότι ο Χριστός τραβάει τον Αδάμ και την Εύα κρατώντας τους όχι από την παλάμη αλλά από τον καρπό, που φανερώνει ότι η Ανάσταση είναι εντελώς δωρεά του Θεού στον άνθρωπο λόγω της ελεύθερης, άπειρης αγάπης Του, αφού ο άνθρωπος δεν κάνει κάτι γι' αυτήν την Ανάσταση.

Ο Χριστός ανασταίνεται λόγω της ελευθερίας Του από κάθε αναγκαιότητα του κτιστού και ανασταίνει και όλο το ανθρώπινο γένος δωρεάν, επειδή αυτή η ελευθερία του Αυτός θέλει να υπάρχει ως αγάπη. Άν λοιπόν κατά το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας μέσα στο Ποτήριο είναι το Σώμα και το Αίμα του Θεανρθρώπου Χριστού, τότε είναι ελεύθερο από κάθε κτιστή αναγκαιότητα της φθοράς, όπως και αυτή να φανερώνεται ιούς, ασθένειες, θάνατος. Άρα κανείς δεν κινδυνεύει από το Σώμα του Χριστού, αφού σ' Αυτό φθορά δεν υπάρχει. Αν στο Ποτήριο δεν έχουμε Σώμα και Αίμα Χριστού, ελεύθερο από κάθε κτιστή αναγκαιότητα, είναι πιο τίμιο να κλείσουμε τις Εκκλησίες και να φύγουμε, γιατί δεν έχουμε τίποτε να πούμε στον άνθρωπο. Ο απ. Παύλος γράφει προς τους Κορινθίους: "Εάν ο Χριστός δεν αναστήθηκε, δεν είναι δηλαδή ελεύθερος κάθε κτιστής αναγκαιότητας, τότε είναι αδειανό και χωρίς περιεχόμενο το κήρυγμά μας, κούφια και ανωφελής η πίστη μας" (Α' Κορ. 15,14). Η Ορθόδοξη παράδοση είναι εμπειρία τεσσάρων χιλιάδων χρόνων. Σ' αυτή την εμπειρία καλούμαστε να μετέχουμε εμπειρικώς και όχι στοχαστικώς.

π.Παναγιώτης Βαρδουνιώτης

Εφημέριος Ι. Ναού Αγίου Σπυρίδωνος Ν. Ιωνίας. Ιερά Μητρόπολης Ν. Ιωνίας και Φιλαδέλφειας Αττικής.

Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
  1. Δημοφιλή
  2. Προτεινόμενα

Ημερολόγιο

« September 2020 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30